Դիլիջանի անտառներում կա յուրահատուկ հուշարձան, որը հայտնի է որպես Անտառի Արքան։ Այն մի ծառ է, որի մեջտեղում տեղադրված է հրակավե դեմք, և այն դարձել է տարածաշրջանի ամենահայտնի մշակութային վայրերից մեկը։
Ծառը սկզբում երկու մասի էր բաժանվել կայծակի հարվածից։ Չնայած ամուր արմատներին ու ճյուղերին, այն չէր կարող դիմակայել հարվածին։
1928 թվականին անտառում սկսվեց ամառանոցի կառուցում։ Վայրը ընտրել էր Աղասի Խանջյանը, որը այդ ժամանակ երկրի առաջատար քաղաքական գործիչներից էր։ Ամառանոցը հետագայում կապվեց նրա անվան հետ։
Այդ տարիներին Դիլիջան էր հաճախ գալիս հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանը։
Մի օր նա նկատեց կայծակից բաժանված ծառը։ Հաջորդ տարվա ընթացքում նա վերադարձավ ու բերեց հրակավից պատրաստված քանդակված գլուխը։
Դիլիջանի բնակիչների օգնությամբ, այդ թվում՝ քանդակագործ Վարազդատ Ամյանի և գեղանկարիչ Համլետ Ասատրյանի, գլուխը տեղադրվեց ծառի երկու մասի միջև։ Հատուկ տախտակամած կառուցվեց, որպեսզի գլուխը բարձրացվի և ճիշտ դիրք ընդունի։
Այս գործընթացը վնասված ծառը վերածեց յուրահատուկ քանդակային առարկայի։
Ծառի վրա տեղադրված դեմքը կապված է Սարգսյանի նախորդ աշխատանքների հետ։ 1923 թվականին, Վիեննայի Արվեստի ակադեմիայում սովորելիս, նա ստեղծել էր փայտե քանդակ, որը ոգեշնչված էր հունական դիցաբանության այծեմարդու կերպարով։
Այծեմարդերը ավանդաբար կապված են անտառների և բնության հետ։ Սարգսյանի տարբերակը ավելի արտահայտիչ և կենդանի էր, քան դասական պատկերումները։
Այս գաղափարը հետագայում օգտագործվեց ծառի քանդակի ստեղծման ժամանակ։
Այսօր Անտառի Արքան հանդիսանում է և՛ բնական, և՛ մշակութային հուշարձան։ Այն արտացոլում է բնության պատմության ու արվեստական միջամտության համադրություն։
Մինչև այսօր հուշարձանը գրավում է այցելուների, ովքեր հետաքրքրված են՝
- տեղական պատմությամբ
- հայկական արվեստով
- եզակի բացօթյա հուշարձաններով
Այն գտնվում է նախկինում հայտնի Խանջյանի ամառանոցի մոտ, որը կարելի է այցելել Դիլիջան շրջայցի ընթացքում։ Այժմ ամառանոցը և նրա շուրջ տարածքը գտնվում են Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության (ԿԳՄՍՆ) սեփականության մեջ, ու հետևաբար դրա ապագան որոշվելու է նախարարության կողմից։ Մինչդեռ Գրին Ռոք ընկերությունը ակտիվ դեր է խաղացել պահպանության գործում՝ ֆինանսավորելով մանրամասն ուսումնասիրություններ, կազմակերպելով հանրային լսումներ Դիլիջանի քաղաքապետարանի հետ և ներկայացնելով պահպանության առաջարկություններ։
